تبلیغات
گروه جغرافیای شهرستان کردکوی - کردکوی و سقانفار(saghghaa nefaar) آن

سقانفار (saghghaa nefaar)

سقانفار سقانپار یا سقاتالار آلونک‌ها یا اتاقک‌هایی هستند که در استان های شمال ایران برای استفاده‌های گوناگون ساخته می‌شوند.سقانفارها که بیشتر در کنارزمین های کشاورزی، حسینیه‌ها، مساجد یا محوطه گورستان‌ها ساخته می‌شدند معمولاً موقوفه ابوالفضل بودند که ثروتمندان از آن برای شرکت در مراسم سوگواری استفاده می‌کردند.

قسمت بالای این مکان محل قرارگیری نوحه‌خوان بوده‌است و در قسمت پایین به مردم چای داده می‌شد. به این وسیله متولیان مراسم عزاداری سعی می‌کردند به این وسیله شرایط حضور مردم در بیرون مسجد و حضور آنها برای برگزاری مراسم را به نوعی فراهم سازند. طبقه زیرین گاهی بنای محصور و گاه تشکیل شده از پایه‌های قطور چوبین است. گونهای از این بنا که ساده و فاقد تزئینات است، در زمین های کشاورزی ساخته می‌شود و محل پاسداری از محصولات است. این نوع خاص به «باغ نپار» معروف بوده و نگهبان که (شوپا) نام دارد، در بلندای آن نشسته و به ایجاد صدای بلند با کوبیدن بر تشت می‌پردازد و حیوانات را فراری می‌دهد.




( سقانپار امام زاده محمد ع کردکوی)

چگونگی ساخت و معماری سقا نفار

از ویژگی‌های سقانفارها می‌ توان به نوع معماری و اجزا و عناصر به کار رفته در آنها اشاره کرد.سقانفارها با مواد و مصالح چوبی ساخته می‌شود و عمده کارکرد این بناها که به یاد ابوالفضل(ملقب به سقای دشت کربلا) ساخته شده‌اند در ایام ماه محرم و عزاداری‌های مربوط به این ماه است. سقانفارها که معمولاً دو طبقه‌اند، از طریق پلکان‌های چوبی از پایین به طبقة بالا راه دارند. طبقه اول آن مکانی است که معمولاً زنان محلی در آن جمع شده و عزاداری می‌کنند. و در طبقه دوم هم مردان در طول شب‌های عزا و دهه اول ماه محرم به عزاداری می‌پردازند.

عناصر سقانفارها شامل نال ستون، سرستون ،دست‌انداز، نال بالای ستون، شیرسر، نگهدار (واوند یا بادبند)، لب‌بند ، تخته، درز پوش تخته، پَلور، رواق سقف (بام)، نرده است.

اسکلت بنا از چهار تا، شش ستون از تیرهای جنگلی ضخیم و بلند در گودالهایی که به این منظورحفر کرده نصب و اطراف آن با سنگ و سیمان محکم میکنند، پس از آن در ارتفاعی حدود 5/1  مترسقفی زده می شود، چوبها با میخ و چکش به ستونها کوبیده محکم میشوند ، و در نهایت سقف بالایی در ارتفاع 5/3 متر با چوب اسکلت بندی یک سقف شیروانی را به خود می گیرد، روی سقف آن را با سفال ، ایرانیت و یا حلب می پوشانند، در آخر پلکانی از چوب ساخته در کنار آن قرار می دهند. وسعت بنا حداقل 4×6 و یا 8×6 مترو گاهی بیشتر است. البته کم کم با نبود استادان سازنده این گونه بنا ها تعمیرات آن هم با مشکل مواجه شده است و بیشتر آنها رو به خرابی رفته و کمتر اثری از آنها باقی است ، تعدادی از آنها نیز در اثر عوامل طبیعی محیط مانند باران و رطوبت و آفتاب مداوم در حال تخریب اند . از ساخت این گونه بنا ها سوال کردم و هزینه آن مبالغ گزافی را یاد آور شدند و افسوس می خوردند که از نجاران و سازندگان این گونه بناها دیگر اثری نیست.


( سقانپار مسجد جامع  ولاغوز)

کاربردهای  سقانفار

نام این بنا  ساق نفار ( باغ نپار) یا به اختصار نفار است از این اسم چنین معنایی استنباط میشود : " اطاقی که بر ساقه درختان بنا شده و محل استراحت ونگهبا نییست  .

این بنای کوچک و ساده کاربرد های مختلف دارد ، محل استقرار دشتبان است که از ورود حیوانات وحشی به داخل مزارع جلوگیری می کند، سرپناهی است برای کارگران در موقع باران و آفتاب ، محلی است برای استراحت ، جائی است برای نشستن و صرف صبحانه و ناهار و نهایتا محل نگهداری ابزار و ادوات کشاورزی و جایگاه موتور آبکشی ، اما در قدیم طبقه زیر زمیینی مختص نگهداری اسب و الاغ کشاورزان بود .

اما از مزارع کشاورزی که بگذریم و به روستاها و شهرهای استان گلستان(کردکوی) بازگردیم ، هر گاه به تکیه ها ، امامزاده ها و مساجد آنجا سر بزنیم به ساق نفار هایی بزرگ و با شکوه که با هزینه زیاد و صرف وقت ساخته شده بر می خوریم.که با استفاده از چوب های تراشیده شده فرم داده شده و رنگ زده به همراه ادوات دیگر و تزئینات جالب نظر افراد را جلب میکند. در اینجا دیگر صحبت از آلاچیق کوچکی برای نگهبانی از زمین های کشاورزی نیست ، همچنین دیگر ساق نفار خوانده نمی شود ، بلکه " سِقانفار به لهجه کردکوی و صحیح آن سَقانفاریا نپار است و به معنی حجله یا محل نشیمن ساقی کربلا ابوالفضل العباس است " قسمت بالای این مکان محل قرارگیری نوحه‌خوان بوده‌است و در قسمت پایین به مردم چای داده می‌شد. به این وسیله متولیان مراسم عزاداری سعی می‌کردند به این وسیله شرایط حضور مردم در بیرون مسجد و حضور آنها برای برگزاری مراسم را به نوعی فراهم سازند.



( سقانپار  مسجد حاج سید وجی ولاغوز)

سقا نفا ر جلوه ای ازاعتقادات دینی مردم کردکوی

هرگاه که ماه محرم فرا می رسد سقانفار غبار روبی و رنگ آمیزی می شود و با همه توان نظافت می گردد، پارچه هایی را که در طول سال به عنوان گروگان به آن بسته اند از آن جدا می گردد . این بنا غبار روبی و آماده می گردد ، تا جوانان روستا در دهه محرم و در گرد آن به عزاداری بپردازند و بیاد فداکاری عباس سینه بزنند و حوائج خود را طلب نمایند. سقانفارها از ابتکارات مردم منطقه است و بر گرفته از ایمان و اعتقادات قلبی آنها به اسلام و ارادت به خاندان پیامبرمی باشد.

در دهه ی اول محرم دسته جات عزاداری از روستا های اطراف و محلات شهرکردکوی طی قالب های زنجیرزنی وسینه زنی با حضور در ولاغوز در کنار سقانفار به عزاداری می پردازند.

از معروف‌ترین سقانفاردرکردکوی می توان به سقانفار مسجد جامع و مسجد حاج سید وجی ولاغوز و سقانفار امام زاده محمد ع کردکوی اشاره کرد.



( سقانپار مسجد جامع ولاغوز)


تاریخ : یکشنبه 23 فروردین 1394 | 03:44 ب.ظ | نویسنده : یعقوب محمودی | نظرات
.: Weblog Themes By SlideTheme :.


  • فرازفا